40.000 TỶ USD NỢ CỦA MỸ VÀ VÁN CỜ ĐỊNH HÌNH LẠI QUYỀN LỰC TOÀN CẦU
Nước Mỹ đang đứng trước một cột mốc tài chính rất lớn: tổng nợ liên bang đã vượt 40.000 tỷ USD. Con số này nghe khủng khiếp, nhưng nếu chỉ nhìn vào nó rồi kết luận nước Mỹ sắp sụp đổ thì chưa đủ. Vấn đề thật sự không nằm ở việc Mỹ nợ bao nhiêu, mà nằm ở chỗ ai vẫn đang sẵn sàng cho Mỹ vay, vì sao họ vẫn cho vay và Washington sẽ dùng quyền lực của đồng USD để xử lý khoản nợ này như thế nào.
Nợ công của Mỹ tăng không phải vì một nguyên nhân duy nhất. Chính phủ liên tục chi vượt thu, trong khi các khoản chi lớn như an sinh xã hội, y tế, quốc phòng, hỗ trợ kinh tế và lãi vay ngày càng phình to. Đặc biệt, khi lãi suất duy trì ở mức cao, Washington phải dành một lượng tiền khổng lồ chỉ để trả lãi cho những khoản nợ đã vay trước đó. Đây mới là phần nguy hiểm nhất: Tiền lãi không tạo ra đường sá, trường học hay công nghệ mới, nhưng lại buộc chính phủ phải tiếp tục huy động vốn để duy trì hệ thống.
Cơ chế này vận hành khá đơn giản. Mỹ phát hành trái phiếu, thị trường mua trái phiếu, Washington nhận tiền để chi tiêu và cam kết trả cả gốc lẫn lãi trong tương lai. Người mua không chỉ có người Mỹ mà còn có ngân hàng, quỹ đầu tư, quỹ hưu trí và các tổ chức tài chính trên toàn thế giới. Thực chất, cả hệ thống tài chính quốc tế đang tham gia tài trợ cho nước Mỹ.
Nhưng Mỹ có một lợi thế đặc biệt: Họ vay bằng chính đồng tiền giữ vị trí trung tâm của hệ thống tài chính toàn cầu. Khi phần lớn thương mại, dự trữ ngoại hối và giao dịch quốc tế vẫn sử dụng USD, nhu cầu đối với tài sản bằng USD vẫn rất lớn. Đó là lý do một quốc gia có tỷ lệ nợ rất cao vẫn có thể tiếp tục vay với quy mô mà nhiều nước khác không thể tưởng tượng.
Câu chuyện không dừng ở đó. Khi nợ tăng quá nhanh, thị trường bắt đầu yêu cầu lợi suất cao hơn để tiếp tục nắm giữ trái phiếu. Lợi suất trái phiếu Mỹ tăng sẽ lan sang lãi suất thế chấp, tín dụng doanh nghiệp, chi phí đầu tư và giá tài sản. Người dân có thể không quan tâm Washington đang nợ bao nhiêu nghìn tỷ USD, nhưng họ sẽ cảm nhận được nó qua khoản tiền phải trả khi mua nhà, vay vốn hay điều hành doanh nghiệp.
Và đây chính là lý do 40.000 tỷ USD không đơn giản là một con số trên bảng cân đối ngân sách. Nó đang trở thành một biến số ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế Mỹ và vị thế địa chính trị của Washington.
* Vậy Mỹ có thể làm gì? Có ba con đường đáng suy nghĩ.
- Thứ nhất là để lạm phát làm giảm giá trị thực của khoản nợ. Nếu giá cả tăng trong thời gian dài, những đồng USD dùng để trả nợ trong tương lai sẽ có sức mua thấp hơn đồng USD ngày hôm nay. Chính phủ không cần tuyên bố xóa nợ, nhưng giá trị thực của khoản nợ sẽ dần bị bào mòn. Cái giá của chiến lược này là người nắm giữ tiền mặt và trái phiếu phải chịu một phần tổn thất sức mua.
- Thứ hai là mở rộng quyền lực của USD vào nền kinh tế số. Stablecoin được bảo chứng bằng USD và tài sản Kho bạc Mỹ có thể tạo ra một kênh mới để đưa đồng USD đến hàng trăm triệu người dùng trên toàn cầu. Nếu các công ty phát hành stablecoin phải nắm giữ lượng lớn trái phiếu Kho bạc làm tài sản dự trữ, sự phát triển của thị trường stablecoin đồng nghĩa với việc tạo thêm nhu cầu đối với nợ chính phủ Mỹ.
Đây là điểm rất đáng quan sát. Cuộc cạnh tranh tiền tệ trong tương lai có thể không chỉ diễn ra giữa các ngân hàng trung ương. Nó có thể diễn ra trên blockchain, trong ví điện tử và trong hệ thống thanh toán kỹ thuật số. Washington không nhất thiết phải bảo vệ USD bằng cách buộc thế giới mua USD; họ có thể khiến USD trở thành hạ tầng mặc định của nền kinh tế Internet.
- Kịch bản thứ ba là tham vọng nhất: Tăng trưởng nhanh hơn tốc độ tăng nợ. Nếu AI, bán dẫn, tự động hóa, năng lượng và các công nghệ mới tạo ra một cuộc cách mạng năng suất đủ lớn, GDP Mỹ có thể tăng nhanh hơn nghĩa vụ nợ. Khi đó, nợ vẫn tăng về con số tuyệt đối nhưng tỷ lệ nợ trên GDP có thể giảm. Đây chính là lý do cuộc đua AI ngày càng mang màu sắc chiến lược quốc gia, chứ không còn đơn thuần là cuộc cạnh tranh giữa các tập đoàn công nghệ.
Nhìn kỹ sẽ thấy, nước Mỹ không nhất thiết phải “Trả hết” 40.000 tỷ USD theo cách một gia đình trả khoản vay ngân hàng. Một quốc gia có đồng tiền dự trữ toàn cầu có thể tái cấp vốn, kéo dài thời hạn nợ, sử dụng tăng trưởng để giảm tỷ lệ nợ, tận dụng lạm phát và mở rộng nhu cầu đối với đồng tiền của mình. Thứ Washington cần bảo vệ trước tiên không phải là con số nợ, mà là niềm tin của thế giới vào USD và trái phiếu Kho bạc Mỹ.
Nếu niềm tin ấy còn nguyên, 40.000 tỷ USD vẫn là một gánh nặng có thể quản lý. Nhưng nếu niềm tin bắt đầu suy giảm, chi phí vay sẽ tăng, áp lực ngân sách sẽ lớn hơn và sức mạnh tài chính của Washington sẽ bị thu hẹp. Khi đó, cuộc khủng hoảng nợ Mỹ sẽ không còn là chuyện riêng của nước Mỹ mà có thể lan sang tỷ giá, vàng, thị trường chứng khoán và sức mua của hàng tỷ người.
Thực ra, ván cờ lớn nhất không phải là Mỹ có thể xóa 40.000 tỷ USD nợ hay không. Ván cờ nằm ở chỗ Washington có thể giữ được đặc quyền vay bằng đồng tiền mà cả thế giới vẫn muốn nắm giữ trong bao lâu. Theo bạn, Mỹ sẽ thoát khỏi vòng xoáy nợ bằng lạm phát, bằng việc số hóa USD hay bằng một cuộc cách mạng công nghệ mới?
Alexander
_______________
Tien Tran gởi
