Đại Trưởng lão Sāriputta
Đệ nhất Trí tuệ
Công hạnh quá khứ:
− Cách đây một A-tăng-kỳ một trăm ngàn đại kiếp có Đức Phật Anomadassī ra đời, Đại Trưởng lão Sāriputta (Xá-lợi-phất) bấy giờ là một ẩn sĩ khổ hạnh tên Sarada, cúng dường thức ăn và bảo tọa bằng hoa, tự tay cầm lọng hoa đứng hầu che cho Thế Tôn đang nhập định.
− Sau bảy ngày Đức Phật xuất định và bảo vị Thượng Thủ Thanh Văn bên phải có trí tuệ toàn hảo của Ngài thuyết pháp. Ẩn sĩ sanh tâm hoan hỷ, nhờ công đức cúng dường trong bảy ngày mà Ngài phát nguyện thành đạt địa vị Thượng Thủ ấy vào thời tương lai.
− Khi được Thế Tôn thọ ký, Ẩn sĩ Sarada siêng năng tạo các công đức lành. Những kiếp tiếp theo, vị ấy tái sanh vào cõi Phạm Thiên 100 ngàn kiếp, sau đó làm Chuyển Luân Vương 1000 kiếp, làm vị Thiên cai quản Thiên giới 1000 lần…
Đời sống hiện tại:
− Kiếp hiện tại thời Phật Gotama, Ngài tái sanh vào gia đình Bà-la-môn nhiều đời là luận sư nổi tiếng ở làng Nālaka, cha là Vaṅganta, mẹ là Rūpasārī, được đặt tên là Upatissa, người ta thường gọi Ngài với tên khác là Sāriputta (con của bà Sāri).
− Ngài là con trưởng trong gia đình 7 anh em, ba em trai (Cunda, Upasena, Revata) và ba em gái (Upacālā, Sīsupacālā và Cālā); sau này cả 7 vị đều xuất gia đắc quả A-la-hán.
− Thuở thiếu thời Ngài vô cùng thông tuệ. Trong một dịp tham dự lễ hội cùng người bạn chí thân của mình là Moggallāna (Mục-kiền-liên), cả hai nhận thấy lẽ vô thường của cuộc đời nên họ quyết tâm từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia tìm con đường cao thượng.
− Cả hai tìm đến phái Sañjaya, học một thời gian nhưng giáo lý ở đây vẫn chưa làm các Ngài thỏa mãn. Một lần, thanh niên Upatissa gặp Tôn giả Assaji đang đi khất thực. Cử chỉ oai nghi của Tôn giả làm Upatissa kính mến và quyết đi theo sau hỏi đạo. Sau khi nghe hai vần kệ về lý Duyên Khởi của Trưởng lão Assaji, Ngài Sāriputta đắc quả Nhập Lưu.
− Khi trở về ông thuật lại câu chuyện cho bạn mình nghe và Moggallāna cũng chứng quả tương tự. Cả hai đến Trúc Lâm yết kiến Phật và xin xuất gia. Sau nữa tháng thọ giới tỳ-khưu, Trưởng lão Sāriputta thành tựu quả vị A-ra-hán cùng với Trí tuệ đệ nhất.
− Ngài là vị Thượng Thủ Thanh Văn bên phải của Đức Phật; trong Tăng đoàn Ngài còn được gọi là Bậc Tướng Quân Chánh Pháp. Trí tuệ của Ngài chỉ sau Đức Phật, dù có đề tài khó khăn nào, Ngài đều rộng thuyết dễ dàng và luôn được Đức Phật khen ngợi.
− Trong Kinh Tạng có nhiều bài Kinh do Trưởng lão giảng dạy cho chúng tỳ-khưu, Ngài được Như Lai tán dương là “người chân chánh chuyển vận Pháp Luân vô thượng mà Như Lai đã chuyển vận” (Tương Ưng Bộ Kinh) và xứng đáng là Người Anh Cả của nhiều người.
− Dù ở cương vị cao nhất trong Tăng đoàn, thế nhưng Trưởng lão rất thân thiện với tứ chúng đệ tử, Ngài vô cùng hòa nhã và tôn trọng mọi người. Với người thầy đầu tiên dẫn mình vào đạo là Trưởng lão Assaji, khi biết vị ấy đi khất thực hướng nào Ngài đều quay đầu về hướng đó đảnh lễ.
− Nhiều bài kinh đề cập đến đức hạnh cao quý của Trưởng lão Sāriputta như nhẫn nhục với người vu khống mình, tri ân những người hỗ trợ mình, khiêm nhường với tất cả và từ tâm với người kém hơn mình… Với bất kỳ người nào khi tiếp xúc với Trưởng lão, không ai là không kính mến và cảm phục Ngài.
− Trưởng lão Sāriputta là người con hiếu hạnh. Khi biết tuổi thọ sắp hết, Ngài vẫn canh cánh trong lòng ân trọng của thân mẫu sinh thành. Quán thấy nhân duyên giác ngộ của bà đã đến, Ngài xin Phật về quê nhà viên tịch để làm tròn bổn phận cuối cùng – hóa độ cho thân mẫu thể nhập vào dòng Thánh. Câu chuyện kể lại vào lúc Trưởng lão ôm chân Đức Phật đảnh lễ lần cuối, đất trời rúng động, sấm nổ vang trời, chư Thiên và nhân loại thương tiếc tiễn đưa Bậc Chưởng Pháp vô song đi vào tịch diệt.
− Ngài nhập Niết bàn vào ngày rằm tháng Kattika (tháng mười âm lịch) trước Đức Phật nửa năm, tròn 44 hạ.
(Tài liệu được soạn dựa theo
Tăng Chi Bộ Kinh – chương Một Pháp
Phẩm Người Tối Thắng. Đan Tâm biên soạn).
___________________
Hoang Nguyen gởi
