MACRON DẰN MẶT TRUMP: ĐỪNG CỐ KIẾM PHIẾU TRÊN LỬA PARIS
Khi khói trên các đại lộ Paris còn chưa tan, cuộc chiến quanh ngọn lửa đã lan sang bên kia Đại Tây Dương. Phát biểu với báo giới tại Qatar ngày 21/10, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron gọi bình luận của một số lãnh đạo nước ngoài về bạo loạn là “không thể chấp nhận và ngớ ngẩn”. Sau đó, ông nói rõ Tổng thống Mỹ Donald Trump nằm trong số này.
Macron khẳng định không có bằng chứng cho thấy sự can thiệp từ bên ngoài đã châm ngòi bạo loạn. Tuy nhiên, ông nói sau đó đã xuất hiện một chiến dịch thao túng thông tin từ nước ngoài, bao gồm những hình ảnh do AI tạo ra về các cảnh tượng chưa từng diễn ra tại Pháp. Ông cũng bác bỏ cáo buộc rằng nước Pháp bị “hàng loạt người nhập cư và phần tử Hồi giáo cực đoan xâm lược”.
Macron không cáo buộc nước ngoài gây ra bạo loạn. Ông nói nước ngoài đang khai thác bạo loạn. Ranh giới ấy tách cuộc khủng hoảng trong nước khỏi cuộc chiến diễn giải bên ngoài.
***
TRUMP NHÌN THẤY PHIẾU BẦU
Trump và Phó tổng thống JD Vance nằm trong số những người phản ứng nhanh nhất. Tối 18/10, Trump viết trên Truth Social rằng “nước Pháp đang cháy” và đổ lỗi cho tình trạng nhập cư đã làm tan vỡ một quốc gia từng vĩ đại. Ngày 19/10, ông nói Macron lẽ ra phải đóng cửa biên giới từ lâu và ông đã bảo Macron làm vậy. Ông còn yêu cầu cử tri Mỹ “nhìn vào nước Pháp”, đồng thời tuyên bố “Paris sẽ sớm trở thành một thành phố Hồi giáo”.
Cảnh sát Pháp đã bắt hơn 2.000 người nhưng chưa nêu bất kỳ mối liên hệ rõ ràng nào với người nhập cư hay các phần tử Hồi giáo cực đoan. Nhà chức trách nghi ngờ các nhóm cực tả đứng sau một số hành vi bạo lực nghiêm trọng nhất, trong đó có vụ đốt tòa thị chính Limoges. Khẳng định về một “cuộc xâm lược” vì thế chưa có cơ sở trong số liệu công khai.
Đảng Cộng hòa đối mặt cuộc bầu cử giữa kỳ trong hai tuần tới. Hình ảnh một châu Âu hỗn loạn dễ trở thành chất liệu vận động, nhất là khi Trump gửi thông điệp “hãy nhìn vào nước Pháp” thẳng tới cử tri Mỹ. Với một chính trị gia, ngọn lửa ở nước khác đôi khi là tấm bảng quảng cáo rẻ nhất.
***
PHE CÁNH HỮU CHIA NHAU NGỌN LỬA
Phản ứng không dừng ở Washington. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nói với kênh i24 rằng nước Pháp đã “nhượng bộ trước một cuộc xâm lược của những kẻ cực đoan Hồi giáo”. Israel sẽ tổ chức bầu cử lập pháp vào tuần tới, nên phát biểu ấy cũng có thể hướng tới cử tri trong nước.
Tại Tây Ban Nha, Santiago Abascal, lãnh đạo đảng cực hữu Vox, đổ lỗi cho “cánh tả Hồi giáo” trong bối cảnh Thủ tướng Pedro Sánchez đã kêu gọi bầu cử sớm vào tháng 11. Thủ tướng Hungary Péter Magyar và Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk cũng gắn bạo loạn với nhập cư.
Những phát biểu này xuất phát từ các hoàn cảnh chính trị khác nhau nhưng đều đưa sự kiện tại Pháp vào cuộc bầu cử sắp tới của mỗi nước. Khi hình ảnh cháy nổ ở Paris trở thành chất liệu vận động, số người bị bắt, bản chất các nhóm cầm đầu và động cơ của từng cá nhân dễ nhường chỗ cho khẩu hiệu.
Macron phải chặn câu chuyện nhập cư đang có lợi cho phe cực hữu, nhưng cuộc khẩu chiến với Trump không thể che khuất phần nguy hiểm hơn: quyền lực của ông đang suy yếu ngay tại Pháp.
***
ĐIỆN ELYSÉE MỚI LÀ ĐIỂM NÓNG
Sylvie Kauffmann, nhà báo của Le Monde, cho rằng giới chính trị và bình luận đã mải tranh cãi về trách nhiệm mà bỏ qua thực trạng nước Pháp đang chệch hướng về chính trị, tài khóa và xã hội.
Sáng 19/10, Bộ trưởng Nội vụ Laurent Nuñez thừa nhận cảnh sát đã mất kiểm soát tại một số thành phố, để các chủ cửa hàng phải một mình đối mặt với những nhóm cướp phá. Ông đã nộp đơn từ chức nhưng Macron không chấp thuận. Chính phủ cũng bị chỉ trích vì phản ứng thiếu sức nặng và đánh giá thấp cả quy mô biểu tình lẫn mối đe dọa từ các nhóm cực tả.
Macron còn bị mô tả như một tổng thống đã bước vào giai đoạn mãn nhiệm. Tối 16/10, khi các nhóm Black Bloc chuẩn bị gây náo loạn, ông vẫn đi xem hòa nhạc Céline Dion cùng phu nhân. Phe đối lập khai thác chi tiết ấy để khắc họa một nguyên thủ bận rộn trên sân khấu quốc tế nhưng xa rời đời sống trong nước.
Trước các cuộc biểu tình mới ngày 24/10, chính phủ cam kết huy động lực lượng cảnh sát “quy mô lớn” với sự hỗ trợ của quân đội. Macron tuyên bố những người muốn gây rối sẽ bị ngăn chặn. Quân đội có thể bảo vệ cửa hàng, nhưng sự hiện diện của binh sĩ trên đường phố cũng phơi bày một chính quyền đang dùng sức mạnh để bù vào khoảng trống của lời giải chính trị.
***
LỬA CHÁY TRÊN NÚI NỢ
Phía sau khủng hoảng trật tự là một cuộc khủng hoảng ngân sách. Pháp chưa có ngân sách cân bằng kể từ năm 1974. Thâm hụt công năm 2026 đạt 5,4% GDP, còn nợ công lên tới 119%, mức cao nhất kể từ năm 1946. Chênh lệch lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm giữa Pháp và Đức cũng lên mức chưa từng thấy kể từ cuộc khủng hoảng nợ khu vực đồng euro.
Quốc hội phải thông qua một ngân sách cắt giảm chi tiêu, trong khi người biểu tình đòi thêm tiền cho trường học, dịch vụ công và hỗ trợ trước giá sinh hoạt. Bất ổn kéo dài có thể khiến nhà đầu tư thêm e ngại. Tình thế chưa phải không thể vượt qua, nhưng cải cách đòi hỏi mức can đảm chính trị mà Paris hiện chưa cho thấy.
Bài toán ngân sách càng khó giải khi xung đột bên ngoài tiếp tục đẩy chi phí năng lượng của châu Âu lên cao. Macron công du vùng Vịnh một phần nhằm củng cố nguồn cung dầu diesel giữa lúc giá năng lượng làm gia tăng bất mãn trong nước. Ông cũng dừng tại Riyadh để gặp Thái tử Mohammed bin Salman sau khi các cuộc tấn công của Houthi leo thang, buộc sân bay Riyadh phải đóng cửa. Điện Elysée gọi đây là cử chỉ “đoàn kết”. Macron bay đi giữ nguồn dầu cho nước Pháp, rồi trở về đối mặt với lửa giữa Paris.
***
LE PEN HƯỞNG LỢI LỚN
Sự suy yếu của chính quyền đang chuyển thành lợi thế cho Marine Le Pen. Lãnh đạo đảng cực hữu Rassemblement National dẫn đầu cuộc đua kế nhiệm Macron, trong khi một ước tính ban đầu cho thấy đảng của bà đã tăng điểm sau bạo loạn. Le Pen gọi tình hình là “hỗn loạn về di cư, hỗn loạn về an ninh và hỗn loạn về ngân sách”. Jean-Luc Mélenchon ban đầu cố tận dụng biến động, nhưng Le Pen mới là người hưởng lợi chính.
Kauffmann mô tả một cuộc bầu cử dần mất kiểm soát với 30 ứng viên, bị chi phối bởi hai gương mặt cực đoan đã hoạt động từ thế kỷ trước, trong khi khu vực trung tâm bị rút ruột. Trong sáu tháng tới, gần như không có quyết định chính trị nghiêm túc nào được đưa ra. Tình trạng ấy đã kéo dài hai năm, kể từ khi Macron giải tán Quốc hội nhưng không tạo được đa số.
***
GÓC NHÌN #TINHAYTHẾGIỚI: ĐÁM CHÁY KHÔNG ĐẠI DIỆN NƯỚC PHÁP
Bức tranh được đưa vào các thông điệp tranh cử bên ngoài chỉ có lửa, cướp phá và những tòa nhà cháy. Nhưng ngày 17/10, chỉ cách những kẻ bạo loạn vài con phố, hơn nửa triệu người thuộc mọi tầng lớp vẫn tuần hành ôn hòa. Nước Pháp không chỉ có những người đập phá mà còn có một số lượng lớn công dân chọn phản đối trong khuôn khổ.
Daniel Cohn-Bendit, một trong những thủ lĩnh phong trào sinh viên năm 1968, nhận xét rằng năm 1968 là khoảnh khắc vui tươi và đầy hy vọng. Thế hệ hiện nay nhìn tương lai qua nỗi lo công việc bị AI thay thế, khủng hoảng khí hậu và một trật tự quốc tế đổ vỡ. Họ còn phải gánh chi phí lương hưu tăng và khoản nợ quốc gia ngày càng phình to.
Cuộc tranh cãi với Trump không giải thích vì sao hàng trăm nghìn người Pháp xuống đường, vì sao một tòa thị chính 143 năm tuổi bị thiêu hay vì sao cảnh sát mất kiểm soát ở một số nơi. Nó cho thấy một cuộc khủng hoảng nội bộ có thể nhanh chóng trở thành vũ khí tranh cử ở nước khác.
Nếu Paris không thoát khỏi ngõ cụt chính trị và tài khóa trước cuộc bầu cử tổng thống, những người đang kiếm phiếu từ lửa Pháp sẽ còn nhiều chất liệu hơn nữa.
*Nguồn: Financial Times, Le Monde, Reuters, France 24, The Guardian, Associated Press, i24NEWS
_______________
Tien Tran gởi
