NHỮNG NGHỊCH LÝ LỊCH SỬ VÀ TÂM LINH ĐẰNG SAU LỄ CẢI TÁNG 731 HÀI CỐT TẠI NGHĨA TRANG ĐÔ THÀNH CŨ
Cuộc khai quật và làm lễ cải táng 731 hài cốt tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng — tức nền Nghĩa trang Đô Thành cũ của Thủ đô Sài Gòn — gần đây lẽ ra phải là một khoảnh khắc thuần túy mang tính nhân đạo và tâm linh, trước bi kịch chiến cuộc sau hơn nửa thế kỷ. Thế nhưng, cách thức mà tờ báo Tuổi Trẻ cùng guồng máy tuyên truyền của Hà Nội khai thác biến cố này, đặc biệt là việc tô đậm những chi tiết cảm tính vô căn cứ để vu cáo Việt Nam Cộng hòa (VNCH), lại làm phơi bày những mâu thuẫn sâu sắc về cả khoa học pháp y lẫn trách nhiệm lịch sử.
Trên mặt báo Tuổi Trẻ và các cơ quan ngôn luận của chế độ, hình ảnh cùng lời kể sụt sùi của Bác sĩ Trần Văn Bản về chuyện "có những hài cốt liệt sĩ bị đinh ghim vào ngón tay" đã được đẩy lên thành trọng tâm tuyên truyền nhằm kích động lòng thù hận đối với chính thể VNCH. Đáng buồn là không một ký giả hay biên tập viên nào trong nước dám đặt ra câu hỏi phản biện tối thiểu dưới ánh sáng của khoa học khảo cổ và thực tế lịch sử.
Trước hết, xét về phương diện quân sự, các huyệt mộ tập thể tại Nghĩa trang Đô Thành năm 1968 được hình thành ngay sau những đợt giao tranh ác liệt của biến cố Tết Mậu Thân. Khi hàng ngàn thi hài của cả cán binh Cộng sản giả dạng thường dân lẫn đồng bào Sài Gòn tử thương vì đạn pháo hay bị chính Cộng quân sát hại nằm rải rác khắp các khu phố từ Chợ Lớn đến Cầu Chữ Y, các toán nhân viên vệ sinh của Tòa Đô sảnh Sài Gòn đã phải chạy đua với thời gian để thu nhặt và chôn cất tập thể nhằm ngăn chặn dịch bệnh bùng phát cho Đô thành. Giữa khói lửa chiến cuộc ngút trời trên từng góc phố, quân nhân VNCH lấy đâu ra thời giờ để ngồi "đóng đinh vào từng ngón tay" của đối phương để tra tấn?
Khôi hài và phi lý hơn nữa là chi tiết về những chiếc gọi là "đinh 5 tấc" mà truyền thông trong nước cùng một số dư luận tuyên truyền đem ra thêu dệt như một "tội ác rùng rợn". Trong hệ thống đo lường của người Việt, năm tấc tương đương với nửa thước (50 phân tây) — tức dài bằng cả một cánh tay người lớn và to chẳng khác nào một thanh sắt xây cất hay chiếc cọc đóng lều trại. Làm sao một thanh sắt dài tới nửa thước lại có thể dùng để "đóng ghim vào đốt xương ngón tay"? Vậy mà trước một chi tiết phản khoa học, sai lệch sơ đẳng về vật lý và kích thước như vậy, bộ máy báo chí của chế độ vẫn mặc nhiên phát hành mà không một chút kiểm chứng, biến một câu chuyện bi thương thành trò cười cho những ai còn lý trí.
Hơn nữa, trên bình diện khoa học pháp y và giảo nghiệm hài cốt, bất kỳ chuyên gia nào cũng hiểu rằng sau 58 năm vùi lấp dưới tầng đất đô thị bị sụt lún, ngập nước và chịu sức nặng đè nén của các công trình xây cất bên trên, những chiếc đinh sắt dùng để đóng các tấm ván gỗ tạm, hòm gỗ tạp hoặc cọc đánh dấu huyệt mộ năm xưa tất yếu sẽ mục rời ra, rơi xuống và ép sát vào các đốt xương bàn tay. Việc lấy một hiện tượng vật lý tự nhiên dưới lòng đất, chưa hề qua bất kỳ cuộc giảo nghiệm vi thể nào, rồi vội vã kết luận thành "bằng chứng tra tấn dã man" là một lối làm báo bất lương về mặt học thuật, cốt chỉ để phục vụ cho luận điệu tuyên truyền chính trị một chiều.
Không dừng lại ở đó, nếu truyền thông Hà Nội ngày hôm nay rơi nước mắt thương cảm cho những hài cốt nằm lạnh lẽo dưới lòng đất suốt 58 năm, thì chính họ lại phải đối diện với một câu hỏi lịch sử không thể chối bỏ: Ai là kẻ đã san phẳng khu nghĩa trang ấy để biến thành chốn vui chơi giải trí suốt gần nửa thế kỷ qua? Trước tháng 4 năm 1975, Nghĩa trang Đô Thành là một khu nghĩa địa công cộng được thiết lập và gìn giữ tôn nghiêm của người dân Sài Gòn, nơi an nghỉ của hàng vạn đồng bào và cũng là nơi Tòa Đô sảnh tạm táng tập thể những người tử nạn vô thừa nhận trong biến cố Mậu Thân 1968. Dù là cán binh đối phương tử trận hay thường dân gặp nạn, họ vẫn được nằm trong phạm vi một nghĩa trang — một không gian tâm linh dành riêng cho người khuất mặt theo đúng đạo lý "nghĩa tử là nghĩa tận". Thế nhưng, đến năm 1983, chỉ tám năm sau khi cưỡng chiếm miền Nam, nhà cầm quyền Cộng sản đã ra lệnh giải tỏa, dùng xe ủi san bằng toàn bộ Nghĩa trang Đô Thành để xây cất một công viên văn hóa giải trí mang tên Lê Thị Riêng — một cán bộ Cộng sản tử thương ngay trong chính biến cố Mậu Thân 1968.
Điều trớ trêu là nhà cầm quyền hoàn toàn biết rõ dưới lòng đất Nghĩa trang Đô Thành có những huyệt mộ tập thể từ năm 1968, bởi ngay sau năm 1975, chính họ đã tổ chức tìm kiếm, cải táng hài cốt cá nhân của bà Lê Thị Riêng, ông Trần Văn Kiểu và dựng bia tưởng niệm cán binh Mậu Thân ngay trong khuôn viên này. Vậy mà khi ra quyết định xóa sổ nghĩa trang rộng 30 mẫu tây (hecta) vào năm 1983 để chạy theo thời hạn khánh thành công viên đúng dịp kỷ niệm 10 năm ngày chiếm Sài Gòn (30/4/1975 – 30/4/1985), nhà cầm quyền chỉ thông báo cho thân nhân bốc dỡ các ngôi mộ cá nhân có mộ bia nổi trên mặt đất.
Đối với hàng trăm hài cốt nằm dưới những nấm mồ tập thể không có mộ chí từ năm 1968, thay vì khoanh vùng bảo tồn hoặc kiên nhẫn khảo sát địa tầng để cải táng hết những người mà họ vẫn rêu rao là "liệt sĩ", họ lại vội vã cho xe ủi “san phẳng mặt bằng”, tráng xi-măng, đào hồ nước, mở hội chợ và dựng khu trò chơi thiếu nhi đè thẳng lên trên. Hậu quả là suốt hơn 40 năm kể từ khi công viên mở cửa, hàng triệu lượt người đã chạy bộ, tập thể dục, ăn uống và vui chơi náo nhiệt tại khu giải trí Thỏ Trắng ngay bên trên những huyệt mộ tập thể chưa được bốc dỡ ấy.
Vậy tại sao phải đợi đến tận tháng 10 năm 2026, sau gần nửa thế kỷ thờ ơ, nhà cầm quyền mới rầm rộ tổ chức đại lễ cải táng và dựng lên màn kịch tuyên truyền đẫm nước mắt này? Thực chất, khi các dự án chỉnh trang đô thị buộc phải đào xới lòng đất công viên, sự thật về hàng trăm bộ hài cốt nằm ngay bên dưới chốn ăn chơi suốt hơn bốn thập niên qua không thể che giấu được nữa. Để tránh bị chính dư luận trong nước và giới cựu binh chất vấn về sự tắc trách tàn nhẫn của người đang sống, chế độ buộc phải "đi trước một bước" bằng cách thổi bùng những chi tiết bi lụy như chuyện "đóng đinh ngón tay" nhằm chuyển hướng sự phẫn nộ của công chúng sang việc thù hận chế độ cũ VNCH.
Đồng thời, trước bối cảnh kinh tế – xã hội năm 2026 đầy rẫy những bất ổn và khi thế hệ trẻ ngày càng tiếp cận nhiều nguồn sử liệu trung thực trên mạng toàn cầu làm lung lay huyền thoại "tổng khởi nghĩa Mậu Thân", việc bày ra những hình ảnh giật gân để nhồi sọ giới trẻ và đánh lạc hướng dư luận trở thành một nhu cầu cấp bách nhằm củng cố tính chính danh cho chế độ. Chính vì muốn khỏa lấp sự vô cảm kéo dài hơn nửa đời người và chạy theo những mục tiêu chính trị trước mắt ấy mà khi bốc lên 731 bộ xương — trong đó có tới 424 hài cốt tuyệt nhiên không còn di vật, bao gồm cả những thường dân Sài Gòn vô tội thiệt mạng và mất hết gia quyến năm 1968 — nhà cầm quyền đã không ngần ngại đánh đồng tất cả dưới danh nghĩa "liệt sĩ", phủ chung một lá cờ đỏ sao vàng để hoàn tất một vở kịch vinh danh vụng về đầy nghịch lý.
________________
Đỗ Hứng gởi