THẾ GIỚI SẼ NHƯ THẾ NÀO NẾU KHÔNG CÒN NƯỚC MỸ ?
“Nước Mỹ thì có gì hay mà thần thánh hóa”, “Mỹ chỉ biết gây chiến, áp đặt, thao túng”… Những câu nói ấy xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội mỗi khi có một sự kiện quốc tế nóng. Hoa Kỳ trở thành “tấm bia” để trút giận, để quy kết mọi bất công của thế giới. Nhưng thử đặt một câu hỏi ngược lại: nếu không có Hoa Kỳ, thế giới sẽ ra sao?
Câu hỏi ấy không nhằm bênh vực hay tô hồng nước Mỹ. Nó chỉ để buộc chúng ta nhìn thẳng vào vai trò thực tế của một quốc gia đã và đang định hình trật tự toàn cầu suốt gần một thế kỷ qua.
Trước hết, hãy nhìn vào an ninh. Sau Thế chiến II, Hoa Kỳ không rút về “đóng cửa tự lo thân”, mà trở thành trụ cột của một trật tự quốc tế dựa trên luật lệ: Liên Hợp Quốc, IMF, World Bank, NATO, WTO… Không phải tất cả đều hoàn hảo, nhưng chính những thể chế này đã giúp thế giới tránh rơi trở lại vòng xoáy “mạnh được yếu thua” như những năm 1930. Nếu không có Hoa Kỳ bảo trợ, châu Âu liệu có thể giữ được hòa bình suốt hơn 70 năm? Nhật Bản, Hàn Quốc liệu có thể phát triển thần kỳ trong chiếc “ô an ninh” mà Mỹ che chở?
Nhiều người chỉ thấy những cuộc chiến của Mỹ ở Iraq, Afghanistan... mà quên rằng chính sự hiện diện của Mỹ đã kiềm chế tham vọng bành trướng của những cường quốc khác. Một thế giới không có Hoa Kỳ không phải là thế giới “hòa bình hơn”, mà rất có thể là thế giới nơi quyền lực trần trụi lên ngôi: Nga ở Đông Âu, Trung Quốc ở Biển Đông và Đài Loan, Iran ở Trung Đông, Triều Tiên trên bán đảo Triều Tiên. Khi không còn “cảnh sát toàn cầu”, luật rừng sẽ nhanh chóng trở lại.
Thứ hai, là kinh tế và công nghệ. Đồng USD không chỉ là “đồng tiền của Mỹ”, mà là mạch máu của thương mại toàn cầu. Hệ thống tài chính do Mỹ dẫn dắt giúp hàng nghìn tỷ USD lưu chuyển mỗi ngày, giúp các nền kinh tế, trong đó có Việt Nam, kết nối và phát triển. Tưởng tượng một thế giới không có Google, Apple, Microsoft, Amazon, OpenAI, Tesla, NVIDIA… không chỉ là thiếu vài công ty công nghệ, mà là thiếu cả một động cơ đổi mới thúc đẩy nhân loại bước vào kỷ nguyên số, trí tuệ nhân tạo, sinh học, vũ trụ.
Thứ ba, là giá trị. Dân chủ, pháp quyền, tự do học thuật, tự do báo chí, tất cả đều có nguồn cảm hứng mạnh mẽ từ mô hình Mỹ. Hoa Kỳ không phải lúc nào cũng sống đúng với những giá trị ấy, nhưng chính vì tồn tại một “chuẩn mực” như vậy, thế giới mới có điểm tựa để so sánh, để phản biện, để đấu tranh. Nếu không có Hoa Kỳ, ai sẽ là “đối trọng” để bảo vệ những giá trị phổ quát trước làn sóng độc tài và chủ nghĩa dân tộc cực đoan?
Cuối cùng, hãy nghĩ đến Việt Nam. Chúng ta từng ở hai bên chiến tuyến, nhưng chính Hoa Kỳ hôm nay là đối tác chiến lược toàn diện, là thị trường xuất khẩu lớn nhất, là nguồn công nghệ, giáo dục, và cơ hội cho hàng triệu người Việt. Hàng trăm nghìn du học sinh, kỹ sư, nhà khoa học Việt Nam đã trưởng thành trong môi trường Mỹ, rồi quay về đóng góp cho quê hương. Nếu không có Hoa Kỳ, con đường hội nhập của Việt Nam sẽ hẹp đi rất nhiều.
Chửi Mỹ thì dễ. Hiểu Mỹ mới khó. Và hình dung một thế giới không có Hoa Kỳ, để thấy rằng mọi trật tự đều có cái giá của nó, nhưng cái giá của “không có Hoa Kỳ” có lẽ còn đắt hơn rất nhiều: một thế giới bất ổn hơn, nghèo hơn và ít tự do hơn.
Không phải để thần thánh hóa nước Mỹ, mà để nhắc nhau: phê phán cần đi cùng với tư duy tỉnh táo và cái nhìn toàn cục. Vì thế giới này, dù muốn hay không, vẫn đang đứng trên những trụ cột mà Hoa Kỳ là một trong số đó.
Lê Thọ Bình
________________
Hoang Nguyen gởi
