THUỘC NHIỀU KINH ĐIỂN, KHÔNG BẰNG SỐNG ĐÚNG VỚI LỜI PHẬT DẠY
Thuở xưa, đức Phật trú tại nước Xá Vệ. Trong nước có một vị Tỳ Kheo lớn tuổi tên là Bàn Đặc.
Ông là người mới xuất gia, tánh tình ám độn. Đức Phật sai năm trăm vị A La Hán hàng ngày dạy ông, thế mà trong ba năm ông vẫn học không xong một bài kệ.
Mọi người trong nước ai cũng biết ông ngu muội. Đức Phật thương xót, bèn gọi ông lại dạy cho một bài kệ:
Giữ miệng, thu nhiếp ý
Thân không phạm lỗi chi
Ai làm được như vậy
Sinh tử chẳng còn gì.
Bàn Đặc cảm Phật từ ân, tâm hoan hỉ khai sáng, tụng thuộc bài kệ này.
Đức Phật nói: Ông tuổi đã lớn mới thuộc được một bài kệ thông thường ai cũng biết, đây chẳng có chi là kỳ đặc.
Ta nay sẽ giảng giải cho ông nghe nghĩa lý của bài kệ này, hãy nhất tâm lắng nghe. Bàn Đặc vâng lời nhất tâm nghe giảng.
Đức Phật vì ông mà nói nguyên nhân ba nghiệp thân khẩu ý tạo tác, thân có ba, miệng có bốn, ý có ba.
Và khuyên ông hãy quán chiếu những nghiệp này, sinh khởi như thế nào, chấm dứt ra sao, chúng sinh trôi lăn không ngừng trong ngũ thú tam giới, do nó mà sinh thiên, do nó mà đọa lạc, lại cũng nhờ nó mà đắc đạo quả, chứng Niết Bàn.
Đức Phật vì Bàn Đặc giảng nói vô lượng diệu pháp.
Bàn Đặc nghe giảng tự nhiên tâm trí khai ngộ, liền chứng quả A La Hán.
Lúc ấy có năm trăm vị Tỳ Kheo Ni ở tinh xá riêng. Đức Phật mỗi ngày cử một vị Tỳ Kheo đến đó giảng kinh thuyết pháp.
Hôm sau là đến phiên Bàn Đặc sang bên Ni thuyết pháp. Ni chúng biết tin đều cười nhạo, khinh miệt nói với nhau:
Ngày mai hễ ông Bàn Đặc đến, chị em mình nói đón trước bài kệ đó cho ông ta nghe, khiến ông hổ thẹn ngậm miệng.
Hôm sau, Bàn Đặc đến chỗ các Tỳ Kheo Ni. Các cô lớn nhỏ đều ra làm lễ, rồi ngó nhau cười khúc khích.
Các cô mời Bàn Đặc ngồi rồi dọn thức ăn ra cúng dường. Thọ trai rửa tay xong, các cô lại thỉng ông thuyết pháp.
Bàn Đặc lên tòa cao, hạ mình khiêm tốn nói:
Tôi là kẻ đức bạc tài sơ, chưa xứng làm bậc Sa Môn. Tánh tình lại vốn ám độn, không học hành chi nhiều, chỉ biết một bài kệ và hiểu sơ ý nghĩa của nó, nay sẽ vì các vị giải nói, xin hãy nhất tâm lắng nghe.
Các Tỳ Kheo Ni trẻ tuổi định nói đón trước bài kệ đó mà không sao mở miệng được. Tất cả đều kinh sợ tự trách, cúi đầu ăn năn.
Bàn Đặc liền như Phật đã dạy, giảng cặn kẽ từng chút về ba nghiệp thân khẩu ý gây tạo tội phước ra sao, những pháp sinh thiên, đắc đạo quả, ngưng thần, trừ vọng tưởng, nhập chánh định.
Các Tỳ Kheo Ni nghe lời giảng dạy vô cùng kinh ngạc, hoan hỉ nhất tâm lắng nghe, chứng được quả A La Hán.
Hôm sau, vua Ba Tư Nặc thỉnh đức Phật và chư Tăng vào cung cúng dường. Đức Phật muốn hiển bày oai thần của Bàn Đặc nên giao bình bát cho ông cầm đi sau cùng.
Người gác cổng biết mặt Bàn Đặc là người ngu tối nên chẳng cho vào, khinh thường bảo:
Ông là Sa Môn mà một bài kệ còn học không xong, nhận lời thỉnh vào cung làm gì ? Tôi là người đời còn thuộc kinh kệ, huống chi ông là Sa Môn lại không có trí tuệ.
Cúng dường cho ông thật vô ích. Thôi ông không cần vào cửa!
Lúc đó, Bàn Đặc đứng bên ngoài. Đức Phật ngồi trong cung rửa chân tay xong, Bàn Đặc liền cầm bát duỗi tay dài ra, đưa vào tận trong cung cho đức Phật.
Vua và quần thần, phu nhân, thái tử chúng hội thấy có cánh tay mà không thấy người nên kinh ngạc hỏi Phật:
Bạch đức Thế Tôn, đây là tay ai ?
Đức Phật đáp: Đây là cánh tay của Tỳ Kheo Bàn Đặc gần đây mới đắc đạo. Ta lúc nãy giao cho ông ấy cầm bát, song người gác cửa lại chẳng cho vào, nên ông phải duỗi tay dài ra trao bát cho ta.
Vua nghe vậy liển cho người mời Bàn Đặc vào.
Lúc đó Bàn Đặc uy nghi rạng rỡ, thần thái khác thường. Vua liền bạch với Phật:
Con nghe đồn Tỳ Kheo Bàn Đặc tâm tánh ngu ám, mới biết được một bài kệ, vậy do duyên gì mà đắc đạo?
Đức Phật nói với vua:
Học không cần phải nhiều, chủ yếu là phải thực hành những gì đã học. Bàn Đặc hiểu nghĩa một bài kệ, thâm nhập nghĩa lý, thân khẩu ý vắng lặng thanh tịnh như vàng ròng cõi trời.
Người học nhiều mà lại không hiểu nghĩa, không thực hành, chỉ uống tâm nhọc trí nào có ích gì?
Bấy giờ đức Thế Tôn liền nói kệ:
Tuy tụng ngàn câu kệ
Ý nghĩa không chân chánh
Chẳng bằng một yếu nghĩa
Nghe rồi diệt được ác.
Tuy tụng được ngàn lời
Vô nghĩa có ích gì
Chẳng bằng hiểu một nghĩa
Nghe thực hành được độ.
Tuy tụng kinh được nhiều
Không hiểu nghĩa ích gì
Hiểu được một Pháp Cú
Hành theo đắc được đạo.
Đức Phật nói kệ xong, ba trăm vị Tỳ Kheo đắc quả A La Hán. Vua và quần thân, phu nhân, thái tử không ai là không hoan hỷ.
Trích Kinh Pháp Cú thí dụ, trong số 159, Phẩm Thuật Thiên thứ 18.
“Đạo Phật trong trái tim tôi.
Thích Tánh Tuệ
__________________
Hoang Nguyen gởi
