TÓM LƯỢC 13 ĐỜI VUA NHÀ NGUYỄN
Triều đại nhà Nguyễn (1802 – 1945) là triều đại quân chủ cuối cùng trong lịch sử Việt Nam, trải qua 143 năm với 13 đời vua.
1. Giai đoạn độc lập và kiến thiết (1802 - 1858)
Đây là thời kỳ các vua nắm toàn quyền quyết định vận mệnh quốc gia, mở mang bờ cõi và củng cố nền hành chính.
• Gia Long (Nguyễn Phúc Ánh) - Trị vì: 1802 - 1820: Người sáng lập triều đại, thống nhất đất nước từ Mục Nam Quan đến mũi Cà Mau. Ông đặt quốc hiệu là Việt Nam, xây dựng Kinh thành Huế.
• Minh Mạng (Nguyễn Phúc Đảm) - Trị vì: 1820 - 1841: Thời kỳ hoàng kim của nhà Nguyễn. Ông thực hiện cuộc cải cách hành chính lớn (chia cả nước thành 31 tỉnh), đổi quốc hiệu thành Đại Nam và khẳng định chủ quyền tại Hoàng Sa, Trường Sa.
• Thiệu Trị (Nguyễn Phúc Miên Tông) - Trị vì: 1841 - 1847: Một vị vua hay chữ, cần mẫn, tiếp nối các chính sách của vua cha nhưng bắt đầu đối mặt với sức ép từ phương Tây.
• Tự Đức (Nguyễn Phúc Hồng Nhậm) - Trị vì: 1847 - 1883: Vị vua có thời gian trị vì dài nhất (36 năm). Ông là người uyên bác nhưng gặp thời thế khó khăn khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược (1858).
2. Giai đoạn "Tứ nguyệt tam vương" & Khủng hoảng (1883 - 1885)
Sau khi vua Tự Đức băng hà, triều đình Huế rơi vào cảnh rối ren, các quyền thần phế lập vua liên tục.
• Dục Đức (Nguyễn Phúc Ưng Chân): Chỉ tại vị 3 ngày (tháng 6/1883) thì bị phế truất.
• Hiệp Hòa (Nguyễn Phúc Hồng Dật): Trị vì 4 tháng. Ông ký Hòa ước Quý Mùi (1883) thừa nhận sự bảo hộ của Pháp.
• Kiến Phúc (Nguyễn Phúc Ưng Đăng): Vị vua trẻ tuổi, trị vì được 8 tháng thì băng hà vì bệnh tật (hoặc bị đầu độc theo một số nghi vấn lịch sử).
3. Giai đoạn đối kháng và bị bảo hộ (1885 - 1945)
Lúc này, thực quyền nằm trong tay người Pháp, các vị vua có xu hướng chia thành hai nhóm: phản kháng hoặc an phận.
• Hàm Nghi (Nguyễn Phúc Ưng Lịch) - Trị vì: 1884 - 1885: Vị vua yêu nước, đứng đầu phong trào Cần Vương chống Pháp. Ông bị bắt và bị đày sang Algérie.
• Đồng Khánh (Nguyễn Phúc Ưng Kỳ) - Trị vì: 1885 - 1889: Được người Pháp đưa lên ngôi, có tư tưởng thân Pháp để giữ yên bờ cõi trong bối cảnh rối ren.
• Thành Thái (Nguyễn Phúc Bửu Lân) - Trị vì: 1889 - 1907: Vị vua có tư tưởng đổi mới, cắt tóc ngắn, học tiếng Pháp nhưng ngầm chuẩn bị lực lượng chống Pháp. Ông bị ép thoái vị và bị đày sang đảo Réunion.
• Duy Tân (Nguyễn Phúc Vĩnh San) - Trị vì: 1907 - 1916: Lên ngôi khi 7 tuổi. Năm 1916, ông cùng Thái Phiên, Trần Cao Vân khởi nghĩa chống Pháp không thành và cũng bị đày sang đảo Réunion.
• Khải Định (Nguyễn Phúc Bửu Đảo) - Trị vì: 1916 - 1925: Thời kỳ này quyền lực triều đình rất hạn chế. Ông được biết đến với việc xây dựng lăng mộ mang phong cách kiến trúc Á - Âu kết hợp độc đáo.
• Bảo Đại (Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy) - Trị vì: 1925 - 1945: Vị vua cuối cùng. Ông từng nỗ lực cải cách nhưng không thành công trước sự kìm kẹp của Pháp. Tháng 8/1945, ông thoái vị, trao ấn kiếm cho chính quyền Cách mạng, kết thúc chế độ quân chủ tại Việt nam.
________________
Tien Tran gởi
